shkolageo.ru 1 2 ... 5 6

Ул. І. Куліковіч


ТЭХНАЛОГІЯ

ПАДРЫХТОЎКІ ДА АЛІМПІЯДЫ

ПА БЕЛАРУСКАЙ МОВЕ І ЛІТАРАТУРЫ


Дапаможнік для настаўнікаў


Мінск 2010

РІВШ БДУ



Змест


ЛІНГВІСТЫЧНЫ КОНКУРС…………………………………………………3

Заданні-тэсты………………………………………………………………...3

Творчыя заданні…………………………………………………………….12


ВОДГУК НА МАСТАЦКІ ТВОР……………………………………………..25

Асноўныя асаблівасці мастацкага стылю………………………………...25

Прыкладны план працы над водгукам……………………………………29

Тэксты для напісання водгукаў……………………………………………30


ВУСНАЕ ВЫКАЗВАННЕ……………………………………………………..42

Рэкамендацыі па падрыхтоўцы да конкурса “Вуснае выказванне”…….42

Прыкладны пералік тэм……………………………………………………56


Л І Н Г В І С Т Ы Ч Н Ы К О Н К У Р С


ЗАДАННІ-ТЭСТЫ


1. Якія спалучэнні слоў могуць ужывацца ў сказах?

1) высокі хлопчык

4) высокае хлочыкам

2) высокая хлопчык

5) высокага хлопчыка

3) над высокім хлопчыку







А) усе.

Б) 1, 5.

В) 2, 3, 4.

Г) 1, 4, 5.

2. Чым заварвала мама чай для дзяцей у вершы Міколы Маляўкі “Чай ад мамы”? Адзначце патрэбны сінонім.


Мама чаю не купляла,

Мама мела свой запас –

Святаяннікам, бывала,

Чай заварвала для нас.


А) валошкамі

Б) зверабоем

В) хмелем

Г) ліпавым цветам

Д) рамонкамі


3. Як чытаюцца вылучаныя літары ў вершы Паўлюка Пранузы “Мяккі знак”?

Ж падобна на жука.

Ф надзьмула шчочкі.

Быццам хто ў адну злучыў

Роўныя кружочкі.


А) жэ, фэ;

Б) жа, эф;

В) жа, фэ;

Г) жэ, эф;

Д) жы, фы.


4. Як чытаюцца вылучаныя літары ў вершы Паўлюка Пранузы “Мяккі знак”?

Т – нібыта малаток.

А – нібыта хатка.

С – як тоненькі сярпок.

Мяккі знак шукае Натка.


А) тэ, сэ;

Б) та, эс;

В) та, сэ;

Г) ты, эс;

Д) тэ, эс.

5. Пра каго расказвае ў апавяданні “Шурава крыўда” Лідзія Арабей?


А) пра дзяўчынку Шуру

Б) пра хлопчыка Шурыка


6. Пра што расказвае ў апавяданні “ Смелы падбел” Уладзімір Арлоў?

А) кветку

Б) дрэва

В) воблака


7. Якое мужчынскае імя трэба дадаць да слова “пець”, каб атрымаўся фразеалагізм са значэннем ‘прыкідваючыся няшчасным, скардзіцца на сваю долю’?


А) Пранцысь.

Б) Базыль.

В) Лазар

Г) Нікадзім.

Д) Міхась.


8. З кім параўноўвае хлопчыка Віцьку Станіслаў Шушкевіч у вершы “ Непамыцька – хлопчык Віцька”?

Гляньце вы на Віцькаў твар.

Пэўна, Віцька, камінар?

Брудны, чорны, закарэлы,

Толькі лоб пад шапкай белы.


А) з тым, хто займаецца камерцыяй;

Г) з чысцільшчыкам комінаў;

Б) з рабочым, які абчэсвае камяні;

Д) са спецыялістам па кладцы печаў.

В) з рабочым, які фарбуе будынкі;





9. Чым утвараецца гук, які абазначаецца на пісьме размоўным словам “бзык”?

А) Яловымі лапкамі, якія крышацца, ломяцца пад нагамі.

Б) Крыламі насякомых у часе палёту.

В) Шорганнем прадметаў, ног, ударамі чаго-небудзь.

Г) Дзвярамі пры трэнні.

Д) Рухам паветра праз вузкую адтуліну.


10. Пра які дзень года радкі з верша Мар’яна Дуксы?

Весела – не да навукі,

школа ад смеху звініць.

Радуйцеся, манюкі, –

сёння можна маніць!


А) 1 студзеня

В) 8 Сакавіка

Д) 1 красавіка

Б) 23 лютага

Г) 1 Мая





11. Пра якую біблійную Дзявятую запаведзь гаворыцца ва ўрыўку з апавядання Зосі Жукоўскай “Дзесяць запаведзяў”?

“Не кажы няпраўды, не нагаворвай на свайго таварыша. Нават не слухай, калі табе расказваюць плёткі пра тваіх сяброў або проста знаёмых. Бруднымі словамі ты пэцкаеш сваю душу і скарачаеш сваё жыццё. Ад гэтага людзі нават пачынаюць хварэць”.


А) “Не крадзі.” Б) “Не забівай.”

В) “Не рабі сабе куміра і не стварай ніякага вобраза таго, што на небе ўверсе, што на зямлі ўнізе і што ў вадзе ніжэй зямлі, – не пакланяйся ім і не служы ім…”

Г) “Не сведчы фальшыва.”

Д) “Шануй сваіх бацьку і маці, і добра будзе табе, і доўга пражывеш на зямлі”.

12. Якія месяцы на паўднёвых курортах прынята называць “бархатным сезонам”?


А) студзень, люты;

Г) ліпень, жнівень;

Б) сакавік, красавік;

Д) верасень, кастрычнік.

В) май, чэрвень;





13. Што пакінула сонца з верша Петруся Макаля?

Як бохан, днее сонца за бугром,

Пакінуўшы свае начныя спраты.

Перад яго зіхоткім алтаром

Знікаюць туманы, нібы піраты.


А) стра́хі, жа́хі;

Г) бутэлькі спрайту;

Б) штосьці страчанае;

Д) забавы.

В) патаемнае месца, тайнік;





14. Укажыце, чым адрозніваюцца сказы: Ён быў чалавек добры і Ён чалавек добры.

А) Наяўнасцю матэрыяльна выражанай (першы сказ) і нулявой звязкі (другі сказ).

Б) Зместам.

В) Тым, што наяўная і нулявая звязкі прыпісваюць дзейніку розныя прыметы.

Г) Тым, што наяўная і нулявая звязкі адну і тую ж прымету прыпісваюць дзейніку ў розным часавым плане.

Д) Тым, што наяўная і нулявая звязкі прыпісваюць дзейніку адну і тую ж прымету.

15. Якую прапушчаную літару трэба ўставіць, каб слова гру…ка мела наступнае лексічнае значэнне: “Невялікая, звычайна кафельная, пакаёвая печ”:


А) літару з

В) літару б

Д) літару д

Б) літару ш

Г) літару п





16. Укажыце, на аснове чаго створаны каламбур у наступным урыўку з п’есы Кандрата Крапівы “Зацікаўленая асоба”.


С т р а м і л і н. Што ж ты тут робіш адна?

Н а д з е я. Выйшла паветрам падыхаць. Месяц вельмі ж прыгожы сёння.

С т р а м і л і н. А дзе ж твой месяц ходзіць – па небе ці па зямлі?


А) на аснове метафарычнага пераносу значэнняў;

Б) на аснове метанімічнага пераносу значэнняў;

В) на аснове сінекдахальнага пераносу значэнняў;

Г) на аснове аманіміі;

Д) на аснове паранамазіі.


17. Укажыце аўтара і імя гераіні, пра якую ён напісаны наступныя радкі.

Як маліны яе губкі,

А твар, як лілея,

Як дзве зоркі, яе вочы,

Гляне – свет яснее.


А. Максім Багдановіч

Б. Аркадзь Куляшоў

В. Іван Мележ

Г. Янка Купала

Д. Якуб Колас


1. Паўлінка

2. Бандароўна

3. Алеся

4. Ядвіся

5. Ганна


18. Адзначце назву кнігі, якая мае “расліннае” паходжанне?

А) Лемантар.

Б) Буквар.

В) Дыярыуш.

Г) Каран.

Д) Біблія


19. Якое слова неабходна ўставіць, каб страфа з верша Леаніда Дранько-Майсюка атрымалася лагічна правільнай?

Багіня Ляля, … багіня,

Цяпла багіня і гаспадыня,

Не маладзіца – яшчэ дзяўчына,

Не дакранайся – глядзі вачыма!


А) вясны Б) лета В) восені Г) зімы


20. Якой часцінай мовы з’яўляецца слова калі ў сказе Калі ўжо прыйдзе тое лета?

А) назоўнік Б) прыметнік В) займеннік Г) прыслоўе Д) злучнік


21. Адзначце слова, у якім выдзелены кампанент грэчаскага паходжання выражае паняцце ‘азотны’, ‘мае адносіны да азоту, азотнай кіслаты’:

А) петраграфія Б) спелеафауна В) нітралак Г) гідранасос Д) літасфера


22. Адзначце радок, у якім выдзеленыя кампаненты грэчаскага паходжання выражаюць паняцці ‘прасторавы’, ‘аб’ёмны’:

А) макрарэльеф, макраэлемент;

Б) палеавулканізм, палеафаўністыка;

В) магнітаоптыка, магнітасфера;

Г) мегават, мегацыкл;

Д) стэрэапраектар, стэрэаэфект.

23. Адзначце, як у пачатку ХХ стагоддзя ў навуковых працах называлі дзеепрыметнік:


А) форма варунковая; Б) форма тэрміновая;

В) форма абавязковая; Г) форма провінцыяльная;

Д) форма вытворная.


24. Адзначце, які раздзел мовазнаўства ў пачатку ХХ стагоддзя называўся ‘складня’:

А) фанетыка; Б) арфаграфія; В) словаўтварэнне; Г) марфалогія; Д) сінтаксіс.


25. Адзначце два тэрміны, якімі у пачатку ХХ стагоддзя ў навуковых працах называлі ‘словазлучэнне’:

А) зварот выгавору; Б) зварот мовы;

В) дзеепрыметны зварот; Г) зварот да чытача;

Д) зваротак.


26. З якім значэннем ужываліся ў сказах пачатку ХХ стагоддзя словы ‘гаманок’, ‘зык’, ‘галасок’:

1. Усякае слова складаецца з частак, каторые называюцца складамі, а склад з зыкоў, то-е галаскоў. 2. Досьць былоб выўчыцца літары, а тады пішы толькі тыя літары, якія азначаюць чутыя гаманкі.

А) са значэннем ‘інтанацыя’; Б) са значэннем ‘прыстаўка’;

В) са значэннем ‘гук’; Г) са значэннем ‘націск’;

Д) са значэннем ‘літара’.


27. Якую часціну мовы ў пачатку ХХ стагоддзя называлі ‘рэчэвік’?

А) прыназоўнік; Б) прыметнік;

В) лічэбнік; Г) назоўнік;

Д) дзеяслоў.


28. Які даведнік у пачатку ХХ стагоддзя называлі ‘слоўнік месны’?

А) этымалагічны слоўнік; Б) тлумачальны слоўнік;

В) дыялектны слоўнік; Г) арфаэпічны слоўнік;

Д) фразеалагічны слоўнік.


29. Якія з прапанаваных слоў утварыліся ад слова бусел?

1) Буслаў, 2) бусліны, 3) бусліха, 4) буслянка, 5) бусляня.


А) 3, 4, 5; Б) 1, 2; В) 3, 5; Г) 2, 3, 4, 5; Д) усе словы

30. У якіх сказах словазлучэнні з займеннікам самы (самая, самае) выражаюць ‘меру, ступень праяўлення якасці, прыметы дзеяння’.


1. Настала часіна другая, усё родніцца сёння хутчэй, а самая радасць людская, што сэрцы да сэрцаў бліжэй. (П. Броўка)

2. Вінгеля мы ўбачылі ў самай гушчыні кустоў. (К. Чорны)

3. Гарохам сыпле Богут словы, а самы тон яго прамоў то памяркоўны, то суровы. (Якуб Колас)

4. “Адтуль, адтуль заходзь – там самая рыба ходзіць!” – радзіць дзед. (М. Лынькоў)

5. Другая частка песні была спакайнейшая, але самы спеў яшчэ мацней хапаў за сэрца. (Якуб Колас)


А) ва ўсіх сказах Б) 1, 4; В) 2, 3, 4; Г) 3, 5; Д) 1, 4, 5.


31. У якіх сказах маюцца словазлучэнні з азначальнымі займеннікамі?

1. Такіх дубоў цяпер рэдка дзе ўбачыш. (Я. Колас)

2. Сама вёска стаяла на невялічкай палянцы сярод лесу. (Я. Колас)

3. Пятрусь і Міхась вывучылі ўвесь буквар. (Я. Колас)

4. На ўсю зіму вось на гэту Ціт наш выпісаў газету. (К. Крапіва)

5. Цягнік прыпыніўся ля самага семафора (П. Кавалёў)


А) ва ўсіх сказах Б) 2, 5; В) 3, 4; Г) 1, 2, 3, 4; Д) 2, 3, 4, 5.


32. У якіх сказах словазлучэнні з азначальнымі займеннікамі ўказваюць на плошчу?

1. З усяго павета з’язджаліся сюды сяляне. (К. Чорны)

2. Зазвані моцна, звон, загудзі, каб пачулі цябе на ўвесь край. (М. Чарот)

3. Блізкая страляніна ўзрушыла ўсіх, зблытала ўсе планы, усе наметкі на бліжэйшую дарогу. (М. Лынькоў)

4. Амаль усе сцены і платы ў вёсцы размалёваны яго рукой. (З. Бядуля)

5. Ад самае раніцы рэспубліканцы маўчалі. (Э. Самуйлёнак)


А) ва ўсіх сказах Б) 1, 2, 3; В) 1, 2, 4; Г) 4, 5; Д) 2, 3, 4, 5.

33. У якіх сказах маюцца словазлучэнні з займеннікам другі (у значэнні “іншы”).


1. Другі рабочы Сцёпкаў дзень пачаўся не вельмі ўдала. (Я. Колас)

2. Тут ужо Мудрэйка спусціў нос і пастараўся пусціць гаворку ў другі бок. (К. Чорны)

3. І зробіць яшчэ Сцёпка такія выбрыкі ў паветры, што і артыст другі пазайздросціць. (Я. Колас)

4. Заняткі ў школе пачаліся другога верасня. (Я. Колас)

5. Другі баран – ні “бэ” ні “мя”, а любіць гучнае імя. (К. Крапіва)


А) ва ўсіх сказах Б) 1, 3, 4; В) 1, 2; Г) 2, 3, 5; Д) 4, 5.


34. Колькі намінатыўных (назыўных) сказаў выкарыстаў Якуб Колас?

1. Цёплы вечар. Ціха ўсюды. На заходзе сонца. (“Рольнік”) 2. Круглае поле. Узгоркі, каменне. Лес па краях, як сцяна. (“Могілкі”) 3. Ціха. Ночка. Нічагутка навакол не дрогне, хіба толькі дах ціхутка, як стары, застогне. Вёска спіць – пара глухая. Позняя часіна. Не спіць толькі маладая ў школцы дзяўчына. Свеціць лямпа перад ёю, ціха, бы ў магіле. (“Школьная работніца”).


А) ніводнага Б) 5; В) 6; Г) 7; Д) 8.


35. Колькі намінатыўных (назыўных) сказаў выкарыстаў Якуб Колас у радках з верша “Песняй вітаю я вас”?

Скінуты межы, свет разгароджан –

Далеч, бязмежны прастор.

Яснае заўтра, дзень наш прыгожы,

Досвіткі, тысячы зор!


А) адзін; Б) два; В) тры; Г) чатыры; Д) пяць.


З6. Як называюць у мовазнаўстве падкрэсленыя сказы?

Ноч, цемра, глухмень…Мерна і аднатонна падаюць кроплі вады з акна і гулка шлёпаюцца аб сырую зямлю. (Якуб Колас)


А) безасабовыя; Б) намінатыўныя; В) пэўна-асабовыя; Г) няпоўныя;

Д) назыўныя.

37. У якіх словах ёсць гукі, што вымаўляюцца без удзелу галасавых звязак.


1) кватарант; 2) засыхаць;3) механізм;

4) поўны;5) лінгвістычны


А) ва ўсіх; Б) 1, 3, 5; В) 2, 4; Г) 1, 2, 3, 4; Д) няма такіх слоў.


38. Развітальную вечарынку з таварышамі ў доме жаніха перад вяселлем называюць – хлапечнік. А якое слова выкарыстоўваецца ў літаратурнай мове для называння такой вечарынкі ў хаце нявесты?


А) дзявоцтва; Б) дзявочнік; В) дзявічнік; Г) дзяўчоначнік; Д) дзядзькаванне.


39. Якога мужчыну называюць дзябёлым?

А) худога, нягеглага; Б) высокага, стройнага;

В) галоднага, змарнелага; Г) укормленага, сытага;

Д) вясёлага, жартаўлівага.


40. Што можа азначаць, калі чалавек гаворыць Я выспаўся?

1) “я спаў” (нейкі час);

4) “я хачу, каб мой суразмоўнік ведаў пра гэта”;

2) “я не сплю”(больш, цяпер);

5) “я хачу есці”.

3) “я не хачу спаць”;





А) усе варыянты правільныя; Б) 2, 3, 4; В) 5; Г) 1, 2, 4, 5; Д) 1, 2, 3, 4.


41. Адзначце крыніцу матывацыі, якая стала базай утварэння метафарычных выразаў жорны дзён, ружанец гадоў:

А) найменні побытавых рэчаў; Б) назвы тканіны, вырабаў з палатна;

В) назвы прыродных з’яў; Г) найменні воднай прасторы;

Д) назвы транспартных сродкаў.

42. Адзначце, на што паказвае эпітэт у выразе калінавы мост, на якім герой-вызвольнік беларускіх казак змагаецца са шматгаловым Змеем, ці Цмокам?


А) на матэрыял, з якога змайстраваны мост;

Б) на чырвоны колер моста; В) на цвёрдасць моста;

Г) на вышыню моста; Д) на прыгажосць моста.


43. Выберыце адпаведнае тлумачэнне вылучанага метафарычнага слова.

Завяла мяне ты ў нерат,

Не пайду назад. Наперад!

Бо прыняў як пакаранне

Тваё цяжкае прызнанне.

В. Гарановіч



следующая страница >>